Nationalisatie

De Nederlandse, Belgische en Luxemburgse overheden kopen de helft van Fortis. Voor ruim elf miljard euro proberen ze het vertrouwen in de bankverzekeraar te herstellen. Volgens Wouter Bos kost dit de belastingbetaler helemaal niets: "We hebben aandelen en zeggenschap gekocht in een bank die tegen een stootje kan." Hij rekent er dus kennelijk op dat de koers van die Fortisaandelen zal stijgen.

Speculeren op de beurs met geld van de belastingbetalers; Nederland draagt voor vier miljard bij aan deze reddingsoperatie. Dat is een flink bedrag om zo maar eens een gokje mee te wagen. Want wat gebeurt er wanneer deze ingreep onvoldoende zou blijken te zijn, en de beurskoers van Fortis nog verdert keldert? Wat wanneer Fortis alsnog bankroet gaat? Dan zijn aandelen in het bedrijf niets meer waard, en zal de Minister van Financiën zijn geïnvesteerde vier miljard moeten afschrijven. Ik mag aannemen dat er een exitstrategie is bedacht. Dat er afspraken zijn gemaakt om eens die Fortisaandelen ook weer te verkopen. Waar kleine particuliere beleggingsclubjes mee begonnen tijdens de hausse in de jaren negentig, wordt nu voortgezet op overheidsniveau.

En dat allemaal om de beurskoers van Fortis niet nog verder te laten zakken. Wouters hele weekend naar de bliksem door dat gedoe in Brussel.

Ik vraag me af waarom ze het doen. Net zoals ik me afvraag waarom de Amerikanen een reddingsplan van 700 miljard dollar uitvoeren, want daar doen ze net zo iets, maar dan natuurlijk nog groter. We beleven hier de implosie van het kapitalistische systeem, het einde van de vrije markteconomie. De staat grijpt op grote schaal in, om een systeem te redden dat geacht wordt in een primaire behoefte van de burgers te voorzien. Maar we waren toch bezig om alle staatsbemoeienissen met dergelijke diensten te privatiseren? Marktwerking, het toverwoord van de laatste vijftien jaar, zou toch alles beter moeten maken?

Die markt werkt dus niet. De impact van deze financiële crisis zal nog jaren en jaren merkbaar zijn.

Here Today, Gone Tomorrow

Fortis timmert aan de weg met een nieuwe reclamecampagne. Sinds juli is het Here today. Where tomorrow? Je kunt er bijna niet omheen. Kwestie van een beetje verkeerd timen. De bank die zich lijkt te hebben verslikt in de te ambitieuze overname van onderdelen van ABN Amro kan alleen nog op de been worden gehouden door een kapitaalsinjectie van een Libische bank. Terwijl de globale crisis in de financiele wereld de ene na de andere instelling in grote problemen brengt, lijkt Fortis niet bepaald in een positie te verkeren om klanten te overtuigen dat alles kan, als je maar wilt. Getting you there, voegt de bank daar nog aan toe.

De toekomst van de bank is onzeker. Zoals die van veel banken onzeker is. Zullen ze er morgen nog wel zijn?

Wat je zegt moet in overeenstemming zijn met wat je doet. Congruent gedrag noemen we dat. Anders is het niet effectief. Dan krijg je van die vervreemdende effecten. Zoals vanavond tijdens de voetbalwedstrijd Feyenoord-Top Oss. Vanaf alle reclameborden langs de kant van het veld telkens weer die vraag: Here today. Where tomorrow? Wordt op deze manier het legioen alvast vertrouwd gemaakt met het idee om dit gemodder in de toekomst in de Jupiler-league te moeten aanzien? Getting you there.

Gelukkig hebben we Makaay nog.

Chip

De consumentenorganisaties stappen uit het overleg over het project voor de invoering van de ov-chipkaart. Ze hebben er geen vertrouwen meer in dat een aantal problemen rond deze kaart naar tevredenheid zal worden opgelost. Dat gaat onder andere over de prijs, over de privacy van de gebruikers, over de mogelijkheden om een retourtje te kunnen kopen, over of gebruikers straks kunnen kiezen uit een chipkaart en een strippenkaart of niet. En ga zo nog maar even door. Pijnlijk voor de opdrachtgevers van het project. Maar niet echt verrassend.

Hier hebben we te maken met een klassieke projectvalkuil. Het doel dat met het project wordt nagestreefd blijkt geen relatie te hebben met wat de gebruikers ervan verwachten. Want laat één ding duidelijk zijn: de ov-chipkaart komt er niet voor de reiziger. Die komt er alleen maar omdat de vervoerders dat willen. De streekvervoerders, de stadsbusbedrijven, de tram, de metro, de NS, allemaal willen ze van die strippenkaart af. De reden? Geld. Of eigenlijk: verdeling van het geld.

Laat mij vooropstellen dat ik geen ov-reiziger ben. Ik ben dus niet direct een belanghebbende. Maar ben wel geinteresseerd in het project. Waarom willen de vervoerders zo graag die chipkaart invoeren? Dat heeft alles te maken met het strippenkaartsysteem. De reiziger koopt zijn strippenkaart bij de sigarenwinkel, het postkantoor, de AH of weet ik veel waar. Het geld dat hij daarvoor neerlegt komt op een grote hoop. En van die grote hoop willen alle vervoerders een gedeelte hebben. En omdat geen enkele vervoerder een administratie bijhoudt waaruit blijkt hoeveel reizigers er over welke trajecten/zones worden vervoerd kan het niet anders dan dat die grote hoop met geld volgens een arbitraire verdeelsleutel wordt verdeeld. En over die verdeelsleutel, daar is dus altijd gezeik over. Ze vinden allemaal dat de ander wordt bevoordeeld, en dat ze zelf eigenlijk veel meer zou moeten krijgen.

Het enige dat ze kunnen bedenken om van dat eeuwige gezeur af te komen is daadwerkelijk vastleggen welke vervoersprestatie aan welke reiziger is geleverd. Alles exact administreren: registreren bij instappen, registreren bij uitstappen. Ziedaar, de ov-chipkaart. Niks meer en niks minder dus dan een oplossing voor een intern administratief probleem. Over de ruggen van de reiziger. Want die hoor je niet klagen over die strippenkaart.

Ik verwacht overigens niet dat de staatssecretaris deze insteek zal kiezen in het aangekondigde overleg met de consumentenorganisaties.

Poolijs

In juli was het prominent in het nieuws: aan het einde van deze zomer zou de noordpool wel eens ijsvrij kunnen zijn. De journaals stonder er bol van; de NOS stuurde verslaggevers naar Spitsbergen.

En is het zover gekomen? Op de website van het Amerikaanse National Snow and Ice Data Center volgde ik van dag tot dag het smelten van het poolijs. De spanning liep met de dag op. Op de een of andere manier voelde het een beetje als een teleurstelling dat de smeltsnelheid toch minder hoog bleek dan verwacht. Ik bedoel, als je wat belooft, dan moet je het ook doen.

We zijn nu aan het einde van de zomer. Op het plaatje hiernaast de hoeveelheid ijs. Het is weliswaar minder dan het langjarige gemiddelde (weergegeven door de oranje lijn), maar het is nog flink wat. Zelfs de Northwest Passage, de doortocht langs de noordkust van Canada tussen de Atlantische Oceaan en de Stille Oceaan, blijkt niet geheel ijsvrij.

Al dat gedoe over een ijsvrije noordpool blijkt dus allemaal nogal opgeblazen. Volgend jaar een nieuwe poging?

Algemene Beschouwingen

Op de koninkijke poppenkast van dinsdag volgden twee dagen van algemene politieke beschouwingen in de Tweede Kamer. Op woensdag waren de fractievoorzitters aan de beurt, en op donderdag reageerde de mp. Voor de oppositiepartijen is dit dé gelegenheid om eens breeduit blijk te geven van visie op het beleid voor het komend jaar. Altijd leuk.

SP, Groen Links, D66, de Partij voor de Dieren, de VVD, Wilders, Verdonk, de SGP, ze mochten allemaal hun verhaaltje doen. (Dat mochten de coalitiepartijen natuurlijk ook, maar die verhalen zijn altijd volstrekt oninteressant - ik weet nu al niet meer wat ze hebben gezegd).

Femke Halsema deed het geweldig. Prima debater. Duidelijk verhaal, ad rem scherp reagerend op anderen. Erg leuk was de wijze waarop ze Mark Rutte zichzelf deed afschilderen als een ouderwetse sigarenrokende kapitalist.

Dan de betogen van Kant, Pechtold, Rutte, Van der Vlist, Thiemen. Allemaal zo stereotiep, dat je je afvraagt waarom ze zo nodig de tekst van de Miljoenennota al dagen van tevoren nodig hebben. Hun verhalen waren hetzelfde als vorig jaar. En dat zal volgend jaar niet anders zijn.

Verdonk bakte er helemaal niets van. Daar maken we verder geen woorden aan vuil. Rita is helemaal gefocust op het neerzetten van de structuur voor haar TON.

Verder was alleen de bijdrage van Wilders de moeite waard. Ook hier: klare taal. Je weet van tevoren natuurlijk al wat hij gaat zeggen, maar daarbij kiest hij dan telkens weer verrassende bewoordingen. Weinig archaïsch taalgebruik. Hij rekende voor dat wanneer links in de afgelopen jaren niet zoveel geld zou hebben uitgegeven aan de integratie van niet-Westers nieuwkomers, dat dan alle hardwerkende Nederlanders een zeilboot zouden kunnen hebben. "Of we hadden gewoon voor de lol een ander land kunnen kopen" (Hij is voorstander van een fusie met Vlaanderen). Hij brengt het leuk.

Onze politiekers hebben hun kans gehad. Indrukwekkend? Nou nee. Visie op de toekomst? Ook niet gehoord. De verstandigste beschouwing deze week hoorde ik uit de mond van Wouter Bos, die het stalinistische Amerikaanse overheidsingrijpen in de financïele markt het einde van het kapitalistische systeem noemde.

Future Legend

Enkele nieuwsfeitjes van de afgelopen week in en rond Haarlem. Vreemde gaslucht waargenomen. Overlast van rondhangende jongelui in de Meerwijk. Ratten zo groot als katten in de buurt van de Zijlweg. En het voortbestaan van de poffertjeskraam op de Grote Markt wordt bedreigd. Haarlem = Hunger City. Wil de echte Haarlemse Halloween Jack nu opstaan?

And in the death As the last few corpses lay rotting on the slimy thoroughfare The shutters lifted in inches in Temperance Building High on Poacher's Hill And red mutant eyes gaze down on Hunger City No more big wheels Fleas the size of rats sucked on rats the size of cats And ten thousand peoploids split into small tribes Coveting the highest of the sterile skyscrapers Like packs of dogs assaulting the glass fronts of Love-Me Avenue Ripping and rewrapping mink and shiny silver fox, now legwarmers Family badge of sapphire and cracked emerald Any day now

België

Na een periode van relatieve rust in politiek België is het dit weekeinde weer raak. Drie bemiddelaars hebben zes weken in opdracht van de koning gewerkt aan de formulering van de uitgangspunten, de voorwaarden en de agenda voor een nieuw overleg over de toekomst van de federatie. En vandaag hebben ze hun rapport opgeleverd. 1 heel A4-tje.

"Soms hebben we urenlang overlegd over een bijwoord". Het gezegde dat elk woord op een gouden schaaltje wordt gewogen heeft een nieuwe dimensie gekregen. In de tekst staan zoveel vage formuleringen dat iedereen eruit kan halen wat hij of zij eruit wil lezen. De politieke leiders van de Franstalige partijen vinden het wel een mooie basis om mee verder te gaan. En de politieke leiders van de Nederlandstalige partijen vinden het niks. Volgens de ene lezer staat erin dat over de B-H-V-kwestie zal worden onderhandeld (de Franstalige leider van de Waalse liberalen Didier Reynders), volgens de ander staat erin dat er niet over de B-H-V-kwestie zal worden onderhandeld (Geert Bourgeois van de Vlaamse nationalisten). "En wanneer dat toch zou gebeuren, dan doen wij daar niet aan mee".

Kortom: zootje. Wie er nog iets van begrijpt mag zijn vinger opsteken en het uitleggen.

De federale Belgische staat verkeert aan de rand van de afgrond. De regering in Brussel komt niet aan besturen toe. De Belgen verliezen steeds meer het vertrouwen in hun "politiekers". Nationalisme steekt de kop op, met name aan de Vlaamse kant. En in Nederland halen we de schouders op over al dat gedoe bij de zuiderburen.

Hoe gaat het verder in België? Zal Vlaanderen uit de federatie stappen en als een onafhankelijke staat alleen verder gaan?

Poppenkast

Vandaag was het weer zover: dat jaarlijks weerkerende protserige gedoe in Den Haag rond het voorlezen van de troonrede. Prinsjesdag dus. Pedante poppenkast met paarden, een koningin in een koets, vrouwen met hoedjes. Wie heeft dat ooit verzonnen, vraag je je af? Hoe zijn we in Nederland in hemelsnaam aan die monarchie gekomen? We hadden toch "het Spaansche juk" na tachtig jaar opstand afgeworpen om een republiek te worden. Ergens onderweg in de loop der tijd is het kennelijk fout gegaan.

Daarvoor moeten we terug naar de Franse tijd, begin negentiende eeuw. De Franse legers van Napoleon hadden Europa veroverd, en Frankrijk had in veel landen de oude regeringen vervangen door nieuwe. Ook in Nederland. Vanaf 1810 was Nederland zelfs een geïntegreerd onderdeel van het Keizerrijk Frankrijk. Maar na de nederlaag van Frankrijk in de Volkerenslag bij Leipzig (1812) kwam er onder leiding van de grote Europese landen die die slag wonnen (Rusland, Oostenrijk, Pruisen) en met hulp van Engeland een proces op gang om al de oude regeringen weer terug in het zadel te helpen: de Restauratie. Dat lukte bijna overal, behalve in Nederland. Hier werd ook wel gerestaureerd, maar dan anders.

De Nederlandse politiek was in die tijd nog niet georganiseerd via partijen. Maar er waren wel stromingen. De vooruitstrevende patriotten streefden naar meer rechten voor de burgers van het land. Daar tegenover stonden de conservatieve orangisten, die voor het herstel van de macht van de stadhouders waren. Er moest een nieuwe grondwet komen nadat de Fransen waren vertrokken. En de opdracht om die grondwet te ontwerpen ging naar drie orangisten. Nou, dan weet je wel. Die Oranjes hadden de Franse tijd doorgebracht in vrijwillige ballingschap, in Londen, in Berlijn. De Oranje waar het op dat moment om ging, Willem Frederik, was een ambitieuze megalomane sjacheraar, die zijn kans bij die grondwetscommisie schoon zag: hij wilde wel terugkomen, maar dan alleen als hij echt de baas zou worden, zonder al dat gedoe met een parlement en dat soort geknoei. De drie grondwetopstellers lieten zich voor zijn oranjekarretje spannen: in november 1813 kwam Willem terug en riep zichzelf uit als soeverein vorst. Hierbij gesteund door de Engelse geheime dienst. In feite een staatsgreep dus.

En Willems plannetje lukte: nog geen twee jaar later was er weer een nieuwe grondwet. De persvrijheid werd afgeschaft, er kwam een Oproerwet en Willem Frederik riep zichzelf uit tot Willem I Koning der Nederlanden. Van Hoogendorp, één van de drie opstellers van de grondwet van 1813 had het zich allemaal heel anders voorgesteld, maar het was al te laat. Hij werd wegens kritiek aan de kant geschoven, want zo doen despoten dat.

En zo is het dus gekomen: de Oranjes via een staatsgreep op de troon, na een restauratie die geen restauratie was.

Leve de republiek!

Hyper

Van Greetje Gladpootjes, onze royalty-verslaggeefster:

Ik ben er nog helemaal hyper van, wat geweldig fijn was het vandaag in Den Haag. Zo geweldig! Ik heb weer een hoogtepunt gehad.

Ik was natuurlijk al vroeg naar Den Haag gegaan, als alle jaren. Zeker op een dag als vandaag moet je tradities in ere houden. Ik was weer zo opgewonden, gewoon niet gewoon meer. Ik zag de gouden koets natuurlijk al van verre aankomen. Wat een mooie koets is dat; je zou niet zeggen dat-ie al zo oud is. En toen-die voorbij kwam, kon ik ook onze Koningin goed zien. Wat een mooie vrouw is dat; je zou niet zeggen dat ze al zo oud is.

Ik kijk nu al weer uit naar de volgende Prinsjesdag.

Nou doei!